Símatími

Mán - þri kl. 10-13

Á döfinni

Vörum við ríkisafskiptum og höfnum óvissu í vaxtamálum

Hagsmunasamtök heimilanna gjalda varhug við þeim viðbrögðum stjórnvalda við dómi Hæstaréttar Íslands í svokölluðu vaxtamáli, að efna til samráðs við Seðlabanka Íslands um að búa til einhverskonar „ríkisvaxtaviðmið“ fyrir verðtryggð lán á breytilegum vöxtum sem á eftir að dæma um.

Dómurinn sem var kveðinn upp 14. október síðastliðinn fjallaði um skilmála í óverðtryggðu láni um breytilega vexti. Fleiri dómsmál um slíka skilmála bíða meðferðar, meðal annars um verðtryggð lán og dómur í einu þeirra er væntanlegur í næsta mánuði. Að svo stöddu er því ótímabært og óábyrgt að draga afgerandi ályktanir og taka ákvarðanir um viðbrögð við dómi sem er ekki enn fallinn.

Ein­faldar lausnir á vaxtamálavanda bankanna

Guðmundur Ásgeirsson skrifar

Vesalings bankarnir vita nú ekki sitt rjúkandi ráð og hafa auk að minnsta kosti þriggja lífeyrissjóða stöðvað tímabundið veitingu verðtryggðra lána og sumir líka óverðtryggðra lána með skilmálum um breytilega vexti í kjölfar dóms Hæstaréttar Íslands um ólögmæti þeirra.

Sem betur fer eru þó til afar einfaldar og hagnýtar lausnir á þessum meinta vanda.

Áhættan af vaxtamálum bankanna vofir yfir ríkissjóði

Dómur Hæstaréttar Íslands í hinu fyrsta af svokölluðum vaxtamálum gegn bönkunum þar sem deilt er um lögmæti skilmála um breytilega vexti er væntanlegur innan örfárra daga (á morgun*).

Ágreiningsmál af þessu tagi um skilmála um breytilega vexti eiga sér langa sögu og aðdraganda þar sem Hagsmunasamtök heimilanna og nú Neytendasamtökin hafa farið fremst í flokki.

Eins og gefur að skilja vonast Hagsmunasamtök heimilanna eftir því að dómurinn falli neytendum í hag enda getur hann haft víðtækt fordæmisgildi um tugþúsundir lána og ómælda hagsmuni.

Á hinn bóginn hafa Hagsmunasamtök heimilanna verulegar áhyggjur af því ef bankinn yrði sýknaður í málinu líkt og í þeim héraðsdómi sem var áfrýjað til Hæstaréttar Íslands í málinu. 

Ákall til formanna stjórnmálaflokka og þingflokka á Alþingi

Stjórn Hagsmunasamtaka heimilanna hvetur forystufólk flokka á Alþingi til að sjá til þess að frumvarp utanríkisráðherra um breytingu á lögum um Evrópska efnahagssvæðið, þskj. 85 - 85. mál, kennt við bókun 35, hljóti afgreiðslu fyrir þinglok á yfirstandandi þingi. Eins og kunnugt er snýst málið um að lagaákvæði sem réttilega innleiða skuldbindingar samkvæmt EES-samningnum gangi framar öðrum ósamrýmanlegum lagaákvæðum og það sama gildi um stjórnvaldsfyrirmæli (t.d. reglugerðir).

Fjölmörg mál eru nú komin eða á leið fyrir dómstóla þar sem reynir á slíkar reglur er varða gríðarlega hagsmuni tugþúsunda neytenda og almennra borgara hér á landi. Afar mikilvægt er að hlutaðeigandi einstaklingar geti treyst því að reglur sem þeir eiga að geta byggt réttindi sín á, haldi þegar á reynir og geti ekki þurft að víkja fyrir öðrum lakari reglum sem kynnu að stangast á við þær.

Jafnframt eru gríðarlegir almannahagsmunir í húfi því ef einkaaðilar geta komist upp með brot gegn réttindum íslenskra neytenda sem leiða af EES-samningnum vegna annmarka á íslenskri löggjöf, getur íslenska ríkið orðið skaðabótaskylt fyrir tjón sem hlýst af því. Hættan á því að slíkar byrðar geti fallið af herðum brotlegra aðila yfir saklausa skattgreiðendur er óásættanleg og verður að afstýra.

Að sjálfsögðu má aðeins gera kröfu um það eitt að hver og einn þingmaður fylgi sannfæringu sinni í hverju máli fyrir sig. Við förum ekki heldur fram á annað en að það verði gert í þessu tiltekna máli með því að taka það til afgreiðslu og leiða til lykta með atkvæðagreiðslu. Fulltrúar þingflokka hafa nú þegar komið afstöðu sinni til málsins rækilega á framfæri og er því ekki eftir neinu að bíða.

Til verndar heildarhagsmunum neytenda,

stjórn Hagsmunasamtaka heimilanna

Sjá umsögn HH um frumvarpið

Spurt og svarað um vaxtamálin

Hvað eru “vaxtamálin”?

Vaxtamálin er samheiti sem má segja sem svo að nái yfir málaferli sem hafa staðið yfir um nokkra hríð um lögmæti skilmála um breytilega vexti í lánum neytenda á Íslandi.

Hvert er helsta álitaefnið?

Neytendur og samtök þeirra sem standa að málunum telja að í all flestum tilvikum séu þeir skilmálar sem kveða á um breytilega vexti í neytendalánum og fasteignalánum til neytenda ekki í samræmi við lög og reglur. Í einfölduðu máli standist skilmálarnir ekki þær kröfur sem verður að gera um skýrleika, aðgengileika, hlutlægni og sannreynanleika, svo neytendur geti áttað sig á þýðingu þeirra og þar með umfangi þeirra fjárhagslegu skuldbindinga sem þeir gangast undir þegar þeir taka lán.

Dómstólar baki ríkinu ekki bótaskyldu

Hagsmunasamtök heimilanna fagna áliti EFTA dómstólsins um túlkun á þeim reglum sem gilda um lánaskilmála sem kveða á um breytilega vexti. Þó að um álit sé að ræða verða íslenskir dómstólar að fylgja því, enda geta þeir annars gert íslenska ríkið bótaskylt.

Hagsmunasamtök heimilanna leggja áherslu á að:

  • Álitið gefur afdráttalaust til kynna að umræddir skilmálar séu óréttmætir.

  • Lánveitendur sem sömdu hina óréttmætu skilmála bera sjálfir ábyrgð á því.

  • Óréttmætum skilmálum skal víkja til hliðar en samningarnir gilda að öðru leyti án breytinga.

  • Lánveitendum ber að endurgreiða með dráttarvöxtum allt fé sem þeir hafa oftekið á grundvelli óréttmætra skilmála, umfram þá vexti sem komu fram í samningi frá upphafi.

  • Endurkröfuréttur neytenda skal gilda að minnsta kosti jafn lengi og samningarnir.

  • Hafi neytandi einhverntíma greitt lægri vexti en upphaflega komu fram í samningi skal fullnaðarkvittun gilda.

Því miður hefur sagan sýnt að þegar fjármálafyrirtæki brjóta á réttindum neytenda, virðast dómstólar leita allra leiða til að leysa þá undan ábyrgð. Hagsmunasamtök heimilanna ítreka því að slík háttsemi getur bakað ríkinu bótaskyldu á kostnað almennings. Samtökin vonast til þess að nú muni dómstólar aðeins dæma eftir lögunum með rétt neytenda í fyrirrúmi eins og þeim ber skylda til.

Rangfærslur í Silfrinu

Hagsmunasamtök heimilanna harma rangfærslur í Silfrinu og senda því frá sér eftirfarandi yfirlýsingu.

Helga Guðrún Jónasdóttir, frambjóðandi til embættis formanns VR, var gestur í Silfrinu á RÚV í gær, sunnudaginn 28. febrúar. Þar hélt frambjóðandinn því fram að það væri rangt að stjórn Lífeyrissjóðs verzlunarmanna hefði gerst brotleg við lög með því að ákveða að hækka breytilega vexti verðtryggðra sjóðfélagalána í maí 2019.

Hið rétta er að með því að taka sér geðþóttavald til að hækka vexti sjóðfélagalána umfram það viðmið sem lá þeim til grundvallar, braut stjórn Lífeyrissjóðs verzlunarmanna gegn lögum um neytendalán og réttindum sjóðfélaga sinna, sem eru margir hverjir félagsmenn í Hagsmunasamtökum heimilanna. Á vettvangi samtakanna varð strax ljóst að ákvörðunin væri í andstöðu við lög um neytendalán og var því komið á framfæri við Ragnar Þór Ingólfsson formann VR, ásamt því að beina formlegri kvörtun til Neytendastofu yfir hækkuninni og þeim skilmálum sem hún byggðist á.

Með ákvörðun nr. 59/2019 dags. 19. desember 2019 komst Neytendastofa að þeirri niðurstöðu að Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefði brotið gegn nánar tilgreindum ákvæðum laga um neytendalán og tók þannig undir kvörtun Hagsmunasamtaka heimilanna. Lífeyrissjóðurinn áfrýjaði þeirri ákvörðun ekki heldur kaus að una henni, leiðrétta vextina og endurgreiða þá vexti sem höfðu verið ofteknir af sjóðfélögum frá því að hækkunin kom til framkvæmdar. Þannig viðurkenndi stjórn lífeyrissjóðsins að hækkunin hefði verið andstæð lögum, eins og samtökin byggðu kvörtun sína á.

Hagsmunasamtök heimilanna harma ofangreindar rangfærslur og gagnrýna slíkan málflutning, sem gengur gegn lögbundnum réttindum neytenda og er til þess fallinn að gera lítið úr því mikilvæga starfi sem er unnið á vettvangi samtakanna til að verja þau réttindi. Að mati samtakanna fara hagsmunir félagsmanna þeirra, félagsmanna í VR, sem og neytenda almennt, algjörlega saman þegar kemur að vörnum gegn því að auknar álögur séu lagðar á heimili þeirra með geðþóttaákvörðunum sem brjóta í bága við gildandi lög í landinu. Það skýtur því óneitanlega skökku við að frambjóðandi til embættis formanns slíkra samtaka skuli tala gegn réttindum félagsmanna með þessum hætti.

Það er afar mikilvægt að allir sem bjóða sig fram til að gegna störfum í þágu almennings, gæti þess í hvívetna að byggja málflutning sinn á réttum upplýsingum og staðreyndum.

Hagsmunasamtök heimilanna

Vaxtahækkun Arion banka var óheimil

Fréttatilkynning

Neytendastofa hefur komist að þeirri niðurstöðu með ákvörðun sinni að vaxtahækkun Arion banka á tilteknum flokki húsnæðislána hafi brotið gegn neytendaverndarlögum. Ákvörðunin á rætur að rekja til kvörtunar Hagsmunasamtaka heimilanna fyrir hönd félagsmanns sem ofgreiddi vexti af tveimur húsnæðislánum í rúm fjögur ár, frá því að Arion banki hækkaði þá í apríl 2015. Sjá niðurstöðu hér.

Hræðsluáróður um óverðtryggð lán

Fréttatilkynning

Nýlega hafa bæði varaseðlabankastjóri og Húsnæðis- og mannvirkjastofnun talið ástæðu til að vara við því að breytilegir vextir óverðtryggðra lána geti hækkað. Rétt eins og það sé ekki augljóst hvað orðið “breytilegir” þýðir eða neytendur geri sér ekki grein fyrir því að slíkar breytingar geti orðið bæði til hækkunar og lækkunar.

AÐVÖRUN TIL NEYTENDA: Skoðið vaxtaskilmála lánssamninga ykkar

Neytendastofa hefur ítrekað staðfest að ýmsar útgáfur lánaskilmála um breytilega vexti brjóti í bága við lög um neytendalán og vaxtahækkanir á grundvelli þeirra hafi því verið ólögmætar.

Neytendaréttur og ólöglegar vaxtabreytingar

Hagsmunasamtök heimilanna vekja athygli á:

• ákvörðun Neytendastofu um ólöglegar vaxtabreytingar
• stuðningi samtakanna við aðgerðir formanns VR vegna Lífeyrissjóðs Verzlunarmanna
• ólöglegum lánaskilmálum og vaxtabreytingum Lífeyrissjóðs Verzlunarmanna
• kvörtun Hagsmunasamtakanna til Neytendastofu vegna Lífeyrissjóðs Verzlunarmanna
• erindi Hagsmunasamtakanna til Fjármálaeftirlitsins vegna ákvörðunar Neytendastofu

Sigtúni 42
105 Reykjavík
ICELAND

(+354) 546 1501
heimilin@heimilin.is

Hvers vegna?

Tilgangur samtakanna er að veita fólkinu í landinu möguleika til að sameinast og að taka þátt í að verja hagsmuni heimilanna, og vera talsmaður og málsvari í umræðum um hagsmuni heimilanna.

Styrkir

Viltu styrkja samtökin?
Kennitala:
520209-2120
Reikningsnúmer:
1110-26-5202

Smelltu hér til að skrá þig í samtökin.